Kaynaklar ve YöntemSources and Method
Bu deneyimde neyi bildiğimizi, neyi tahmin ettiğimizi ve bunu nasıl yaptığımızı anlatan sayfa.What we know, what we're guessing in this experience, and how we made it.
1Bu çalışma ne, ne değil?What this is, and what it isn't
Bu bir rekonstrüksiyon değil, yapay zekâ ile üretilmiş bir yorum deneyimidir.
Seville İlkeleri'nin tanımlarına göre yaptığımız iş sanal rekreasyona en yakın olanıdır: Yalnız yapıyı değil, ışığı, çevreyi ve yaşamı da canlandırıyoruz. Bu yüzden yorum payı yüksektir ve bunu baştan söylüyoruz.
Gezilen dünyalar, bir uzmanın kanıtlara dayanarak kurduğu modeller değildir. Google DeepMind'ın Genie 3 modeli, bizim yazdığımız metin ve referans görsellerden bu dünyaları üretti. Amacımız tapınağın aslını göstermek değil, öğrencinin kanıt ile yorum arasındaki farkı bedeniyle, bisiklet sürerek fark edebileceği bir ortam kurmak.
Amaç kategorisi (SP 2): yorumlama, yani örgün ve yaygın eğitim.
This is not a reconstruction; it is an interpretive experience made with artificial intelligence.
By the definitions of the Seville Principles, what we have made is closest to a virtual recreation: we bring to life not only the buildings but also the light, the surroundings and a sense of life. The room for interpretation is therefore large, and we say so from the start.
The worlds you ride through are not models built by a specialist from the evidence. Google DeepMind's Genie 3 model generated them from the texts and reference images we wrote and made. Our aim is not to show the temple as it really was, but to create a space where students can notice, with their whole body, while riding a bike, the difference between evidence and interpretation.
Purpose (SP 2): interpretation, that is, formal and informal education.
2Kanıt düzeyleriLevels of evidence
Anlatımdaki her cümlenin yanında, ekranda gördüğünle aynı bir rozet var. Rozete dokununca cümlenin kaynağı açılır. Öğrenciye iki uç söylenir: biliyoruz ve tahmin. Veride ve rozetlerde beş düzey ayrı tutulur. Renk tek başına anlam taşımaz: her rozette bir simge ve bir kelime var; "tahmin" rozetlerinin çerçevesi kesiklidir.
Every sentence of the narration has a label next to it, the same as on screen. Tap the label and the sentence's source opens. Students are told the two ends: we know and we're guessing. The data and the labels keep five separate levels. Colour never carries meaning on its own: each label has an icon and a word, and the "guessing" labels have a dashed border.
| RozetLabel | DüzeyLevel | Anlatımdaki kalıpPhrase in the narration | ÖğrenciyeTo students | ÖrnekExample |
|---|
Beş basamaklı ölçek resmî bir ölçek değildir; projenin okuma notunda (London Charter ve Seville İlkeleri, Eylül 2026) önerilmiştir. İki belge de "farklı doğruluk düzeylerinin" gösterilmesini ister (LC Giriş, SP 4.2), ama kaç basamak olacağını projeye bırakır. Rozetsiz cümleler bilgi iddiası taşımaz (selamlama, yönlendirme, geçiş).
The five-step scale is not an official one; it was proposed in the project's reading notes (The London Charter and the Seville Principles, September 2026). Both documents ask for "different levels of accuracy" to be shown (LC Preamble, SP 4.2) but leave the number of steps to each project. Sentences without a label make no knowledge claim (greetings, directions, transitions).
3Durak durakStop by stop
Her durak için Genie dünyası, üretim bilgileri, Genie'nin hayal ettiği öğeler ve kullanılan kaynaklar. "Anlatım satır satır" bölümünde her cümlenin düzeyi, kaynağı ve neden o düzeyde olduğu (paradata) var.
For each stop: the Genie world, how it was made, what Genie imagined, and the sources used. "Narration line by line" shows each sentence's level, source and why it has that level (paradata).
4Tam kaynakçaFull bibliography
Anlatımda kullanılan bütün kaynaklar. Künyeler 28 Eylül 2026'da yayıncı ve dergi sayfalarından kontrol edildi. Antik metinler İngilizce çevirilerinden okundu.
All the sources used in the narration. Citations were checked against publisher and journal pages on 28 September 2026. Ancient texts were read in English translation.
5Yöntem ve araçlarMethod and tools
Üretim zinciri
Kaynaklar (kazı yayınları, antik yazarlar) → metin ve görsel (anlatım, Genie promptu, referans görsel) → Genie 3 (üretilen dünya, her seferinde farklı) → deneyim (bisiklet ve sesli rehber). Kaynak ile sonuç arasındaki bağın belgelenemediği adım Genie adımıdır. Bu yüzden girdileri (prompt, referans görsel, kaynaklar) kaydediyoruz.
Genie 3 ve görseller
Google DeepMind'ın 2025'te duyurduğu dünya modeli. Metin isteminden, saniyede 24 kare ve 720p çözünürlükte gezilebilir dünyalar üretir ve tutarlılığı birkaç dakika korur. Dünyaların ilk kareleri Google'ın Nano Banana 2 görsel modeliyle hazırlandı. Sahnelerde karakterden başka canlı (insan, hayvan) yok; bunlar Genie'de tutarlılığı düşürüyor. Yaşayan bir alan hissi insan yerine kullanım izleriyle veriliyor: yanan ocak, kül, havlu, ayak izi.
İki rehber
Rehber arkeolog Deniz ve fare Sminthos kurgusal karakterlerdir. Hamam ve Sunak duraklarını Sminthos anlatır; bu iki dünyada bisikleti o sürer ve 3D animasyon tarzındadır. Öteki üç dünya fotogerçekçidir ve birinci şahıstan gezilir.
Production chain
Sources (excavation publications, ancient authors) → text and images (narration, Genie prompt, reference image) → Genie 3 (a generated world, different every time) → experience (bicycle and audio guide). The Genie step is where the link between source and result cannot be documented. That is why we record the inputs: prompt, reference image and sources.
Genie 3 and the images
A world model announced by Google DeepMind in 2025. From a text prompt it generates explorable worlds at 24 frames per second and 720p, and keeps them consistent for a few minutes. The first frames of the worlds were made with Google's Nano Banana 2 image model. There are no living creatures (people, animals) in the scenes other than the player's character, because they reduce consistency in Genie. A sense of life is given through signs of use instead of people: a burning furnace, ash, a towel, footprints.
Two guides
The guides, the archaeologist Deniz and the mouse Sminthos, are fictional characters. Sminthos narrates the Bath and the Altar; in these two worlds he rides the bike, and they are in a 3D animation style. The other three worlds are photorealistic and explored in first person.
VideolarThe videos
Her bölüm açılınca önce kısa bir video oynar (10–28 saniye). Videolarda Deniz ile Sminthos bugünkü bir kazıda konuşur, ardından sahne MS 150'ye geçer.
- Bütün görüntüler yapay zekâ ile üretildi (Ekim 2026, Google Flow: Gemini Omni Flash 1.1 ve Veo 3.1; karakter ve başlangıç görselleri Nano Banana Pro). Montaj elle yapıldı.
- Bugünkü kazı sahneleri de yapay zekâ çizimidir. Gülpınar'daki gerçek kazı alanını göstermez; genel bir kazı sahnesidir.
- Videolardaki cümleler anlatım metninden kısaltıldı; yeni bilgi içermez. Ekranda her cümlenin yanında anlatımdaki satırla aynı düzey rozeti görünür.
- Sesler de yapay zekâ ile üretildi; anlatım kayıtlarındaki seslerle aynı değildir.
- Videolar yalnız Türkçedir; İngilizce seçilince Türkçe sesle ve İngilizce altyazıyla oynar.
When a section opens, a short video plays first (10–28 seconds). In the videos Deniz and Sminthos talk at a present-day dig, and then the scene moves to 150 AD.
- All footage is AI-generated (October 2026, Google Flow: Gemini Omni Flash 1.1 and Veo 3.1; character and start images with Nano Banana Pro). Editing was done by hand.
- The present-day dig scenes are AI drawings too. They do not show the real excavation at Gülpınar; it is a generic dig scene.
- The lines in the videos are shortened from the narration text and contain no new information. On screen, each line carries the same level label as its line in the narration.
- The voices are AI-generated as well and are not the same as the voices in the narration recordings.
- The videos are in Turkish only; when English is selected they play with Turkish audio and English subtitles.
Bisiklet düzeneğiThe bicycle rig
Yerinde sabitlenmiş gerçek bir bisiklet. Arka tekerlekteki manyetik sensör pedal hızını ölçer; bu hız, Genie'de ileri gitme tuşuna (W) dönüşür. Gidondaki iki düğme sola ve sağa döndürür (A / D).
A real bicycle fixed in place. A magnetic sensor on the rear wheel measures pedalling speed, which becomes Genie's forward key (W). Two buttons on the handlebar turn left and right (A / D).
Pedal hızı hareket hızını belirler. Mağara durağında Genie'deki bisiklet farlı bir BMX'tir; bu, dünyanın kendi karakteridir, düzenek aynıdır.
Pedalling speed sets the speed of movement. In the Cave, the bike in Genie is a BMX with a headlight; that is the world's own character, the rig is the same.
Ses
Anlatımlar ElevenLabs (Eleven v3) yapay zekâ sesleriyle üretildi: Deniz ve Sminthos için ayrı birer ses, Türkçe ve İngilizce. Metinleri biz yazdık; ses yapay zekânın. Ses dosyası yoksa sayfa metni ekranda gösterir ve varsa tarayıcının sesiyle okur.
Arşiv
Genie dünyaları bir dosya değil, bir hizmettir; hizmet kapanırsa dünyalar da kaybolur (LC 5). Bu yüzden her dünyanın ekran kaydı, promptu ve referans görseli ayrı bir arşivde saklanır.
Audio
The narration was generated with ElevenLabs (Eleven v3) AI voices: one voice each for Deniz and Sminthos, in Turkish and English. We wrote the texts; the voices are AI. If an audio file is missing, the page shows the text and reads it with the browser's voice if one is available.
Archive
Genie worlds are not files but a service; if the service closes, the worlds disappear (LC 5). That is why a screen recording, the prompt and the reference image of every world are kept in a separate archive.
6SınırlılıklarLimitations
- Belirlenemez çıktı. Aynı yere iki kez bakınca görüntü değişebilir. Elle kurulmuş bir modelde "bu sütun neye dayanıyor?" diye sorulabilir; üretilmiş bir karede bu soru cevapsız kalır. Sütun Galerisi durağında bunu bir deneye çeviriyoruz.
- Kısa tutarlılık süresi. Genie dünyaları birkaç dakika tutarlı kalır; deneyim yaklaşık bir dakikalık sürüşlerden oluşur.
- Çevrimiçi hizmete bağımlılık. Dünyalar internet ve Genie hizmeti olmadan açılmaz. Bu sayfa ve anlatımlar internetsiz çalışır.
- Görüntü "biliyoruz" bilgisini yanlış çizebilir. Örneğin Kutsal Yol dünyasında kaideler, kaynağın söylediği gibi kutsal alanın girişinde değil, yol boyunca dizili; Sunak dünyasında tapınak cephesinde 8 değil 6 sütun var. Anlatım ya da bu sayfa bu tür çelişkileri açıkça söyler.
- Belgelenemeyen yorumcu. Genie'nin verdiği "yaratıcı kararlar" tek tek belgelenemez (LC 4.6). Belgeleyebildiğimiz şey girdilerdir: prompt, referans görsel, kaynaklar.
- Anakronizm ve kurgu. Bisiklet MS 150'de yoktu; konuşan fare Sminthos da kurgudur. Bunu girişte ve her durakta söylüyoruz.
- Ziyaret sırası bilinmiyor. Duraklar bizim rotamızdır; o çağın bir ziyaretçisinin gerçek yolu değildir.
- İkincil kaynak. Tapınakla ilgili bazı bilgiler şimdilik popüler bir ikincil kaynağa (Turkish Archaeological News) dayanıyor; birincil kazı yayınlarıyla karşılaştırılmalı.
- Çeviri. Anlatımlar Türkçe yazıldı ve İngilizceye çevrildi. Kaynak alıntıları İngilizce çevirilerden yapıldı.
- Unpredictable output. Look at the same spot twice and the image may change. With a hand-built model you can ask "what is this column based on?"; with a generated frame that question has no answer. At the Colonnade stop we turn this into an experiment.
- Short consistency. Genie worlds stay consistent for a few minutes; the experience is made of rides of about a minute.
- Dependence on an online service. The worlds do not open without the internet and the Genie service. This page and the narration work offline.
- The image can draw "we know" facts wrongly. For example, in the Sacred Way world the statue bases line the road instead of standing at the sanctuary entrance, as the source says; in the Altar world the temple front has 6 columns instead of 8. The narration or this page states such contradictions openly.
- An interpreter we cannot document. Genie's "creative decisions" cannot be documented one by one (LC 4.6). What we can document are the inputs: prompt, reference image, sources.
- Anachronism and fiction. There were no bicycles in 150 AD, and Sminthos the talking mouse is fiction. We say so in the introduction and at every stop.
- The order of a visit is unknown. The stops are our route, not the real path of a visitor of the time.
- A secondary source. Some facts about the temple currently rest on a popular secondary source (Turkish Archaeological News); they should be checked against primary excavation publications.
- Translation. The narration was written in Turkish and translated into English. Quotations from sources come from English translations.
7Uzman okumasıExpert reading
Bu çalışma henüz uzman okumasından geçmedi.
This work has not yet been read by an expert.
Seville İlkeleri (SP 1.3), bu tür çalışmalarda ekipte arkeolog ve tarihçi bulunmasını, tercihen kazının bilimsel sorumlularının yer almasını önerir. Metinler, kazı ekibinden bir arkeoloğun okuması için hazırlanıyor. Okuma yapıldığında burada kimin, ne zaman okuduğu ve neyin değiştiği yazacak.
The Seville Principles (SP 1.3) recommend that such projects include archaeologists and historians, preferably those scientifically responsible for the excavation. The texts are being prepared for reading by an archaeologist from the excavation team. When the reading is done, this section will say who read it, when, and what changed.
8Ekip ve projeTeam and project
Serhat KABAİŞ, Muhammer ER
TÜBİTAK Bilim ve Toplum 4009 Köy Okullarına Yönelik Destek Programı · Proje no. 126B967 · "Geleceğin Akıllı ve Sürdürülebilir Köyü: Troas'ta Bilim ve Teknoloji Şenliği"
TÜBİTAK Science and Society 4009 Support Programme for Village Schools · Project no. 126B967 · "Geleceğin Akıllı ve Sürdürülebilir Köyü: Troas'ta Bilim ve Teknoloji Şenliği" (The Smart and Sustainable Village of the Future: A Science and Technology Festival in the Troad)
9Sürüm geçmişiVersion history
| Konu | v1.0 (Eylül 2026) | v2.0 (Eylül 2026) |
|---|---|---|
| Gruplar | İki grup: İlkokul (rehber: beyaz fare Sminthos) ve Ortaokul·Lise (rehber: arkeolog Deniz) | Tek yolculuk, ortaokul–lise. Rehber arkeolog Deniz; Hamam ve Sunak'ta fare Sminthos |
| Duraklar | İlkokul: Hamam → Sunak. Ortaokul·Lise: Kutsal Yol → Galeri → Mağara | Beş durak, tek rota: Kutsal Yol → Hamam → Sunak → Galeri → Mağara |
| Oynanış | Fare karakteri, yürüme ve bisiklet karışık | Yalnız bisiklet: üç dünya birinci şahıs, iki dünyada bisiklet süren fare (üçüncü şahıs, 3D animasyon) |
| Kanıt gösterimi | Sözlü iki düzey: "biliyoruz / tahmin" | Beş düzey; her cümlenin yanında dokununca kaynak açan rozet |
| Kaynaklar | Proje içi kaynak notu | Bu sayfa; satır satır paradata; antik kaynaklar eklendi; alternatif yorumlar (fare kültünün kökeni) |
| Dil | Türkçe | Türkçe ve İngilizce |
| Düzeltmeler | — | Kaynaksız cümleler çıkarıldı ya da tahmin diline çevrildi (ör. "tapınaktan önce yıkanmak zorunluydu", "fareler ekinleri yerdi", pseudodipteros tarifi, kaidelerin yeri) |
| Kapanış | — | Özet ve gerçek alanı ziyarete çağrı |
| Topic | v1.0 (September 2026) | v2.0 (September 2026) |
|---|---|---|
| Groups | Two groups: primary school (guide: Sminthos the white mouse) and secondary school (guide: archaeologist Deniz) | One journey, ages 11–18. Guide: archaeologist Deniz; Sminthos the mouse at the Bath and the Altar |
| Stops | Primary: Bath → Altar. Secondary: Sacred Way → Colonnade → Cave | Five stops, one route: Sacred Way → Bath → Altar → Colonnade → Cave |
| Gameplay | Mouse character, walking and cycling mixed | Bicycle only: three worlds in first person, two with the mouse riding a bike (third person, 3D animation) |
| Showing evidence | Two spoken levels: "we know / we're guessing" | Five levels; a label next to every sentence that opens its source |
| Sources | An internal source note | This page; line-by-line paradata; ancient sources added; alternative interpretations (origin of the mouse cult) |
| Language | Turkish | Turkish and English |
| Corrections | — | Unsourced sentences removed or turned into guesses (e.g. "washing before the temple was compulsory", "mice ate the crops", the description of the pseudodipteros, the position of the statue bases) |
| Ending | — | A summary and an invitation to visit the real site |
v1.0 değiştirilmeden yayında:v1.0 is still online, unchanged (Turkish only): v1.0'ı açopen v1.0.
10Başvurulan ilkelerGuiding principles
Tasarım iki uluslararası belgeye dayanır:The design rests on two international documents:
| İlke | Bu projede |
|---|---|
| LC 4.4 · SP 4.2 · farklı doğruluk düzeyleri | Beş kanıt düzeyi, her cümlede rozet |
| LC 4.5 · kaynakların listesi | Tam kaynakça (4. bölüm) |
| LC 4.6 · SP 7.3 · paradata | Her satırda "neden bu düzey?" notu; Genie promptları ve üretim kayıtları |
| LC 4.11 · belgeleme biçimi | Ses + ekrandaki rozetli metin, iki dilde |
| SP 3.1 · tamamlayıcılık | Kapanışta gerçek alanı ziyarete çağrı |
| SP 4.1 · alternatif yorumlar | Fare kültünün kökeni: iki antik anlatı ve bir araştırmacı hipotezi |
| SP 5.2 · SP 5.3 · idealize etmeme, cansız alan göstermeme | Kullanım izleri (ocak, kül, havlu, ayak izi); tapınağın bugünkü hâline değinme |
| SP 1.3 · uzman katılımı | Uzman okuma paketi (7. bölüm) |
| LC 5 · sürdürülebilirlik | Ekran kaydı arşivi |
| Principle | In this project |
|---|---|
| LC 4.4 · SP 4.2 · different levels of accuracy | Five levels of evidence, a label on every sentence |
| LC 4.5 · list of sources | Full bibliography (section 4) |
| LC 4.6 · SP 7.3 · paradata | A "why this level?" note on every line; Genie prompts and production records |
| LC 4.11 · form of documentation | Audio + labelled text on screen, in two languages |
| SP 3.1 · complementarity | An invitation to visit the real site at the end |
| SP 4.1 · alternative interpretations | Origin of the mouse cult: two ancient accounts and a researcher's hypothesis |
| SP 5.2 · SP 5.3 · no idealised past, no lifeless places | Signs of use (furnace, ash, towel, footprints); mentioning the site as it is today |
| SP 1.3 · expert involvement | Expert reading package (section 7) |
| LC 5 · sustainability | Archive of screen recordings |